Khám phá Miền Tây - Gặp gỡ "một kỳ nhân"

Bún nước lèo, đặc sản miền Tây

Bún nước lèo Bạc Liêu là đặc sản ẩm thực không thể bỏ qua, có xuất xứ từ người Khmer. 

Qua quá trình cộng cư, bún nước lèo trở thành “đặc sản chung” của người Kinh, Hoa và Khmer khắp các tỉnh miền Tây Nam Bộ. Bún nước lèo thỉnh thoảng vẫn bị nhầm với bún mắm do dùng chung con mắm để nấu nước lèo nhưng đây là hai món khác biệt.

Bà con xứ Bạc Liêu truyền tai nhau nếu về xứ này mà chưa nếm qua món bún nước lèo quả là thiệt thòi. Phải thấy bún nước lèo được bán khắp nơi từ những gánh hàng rong với nồi nước nóng hổi, vài cái ghế nhựa đến những quán gia truyền mới rõ “tầm ảnh hưởng” của thứ đặc sản này.

Những người dân địa phương thừa nhận chính họ còn “bị ghiền” nên có thể ăn bún vào sáng, ăn nửa buổi, ăn trưa, ăn xế và cả ăn khuya…. Nhưng thú vị nhất để nếm những cọng bún trắng tươi, dai đượm mùi mắm thơm nồng là thời điểm chiều tối, khi đã kết thúc một ngày làm việc, gác công chuyện qua một bên để tận hưởng hoàn toàn sự thảnh thơi khi ngồi chờ một tô bún ra lò.

Thưởng thức món ăn này có đặc biệt là vừa bước chân tới đầu quán đã hít hà vì hương thơm ngào ngạt của nồi nước lèo nghi ngút khói. Nguyên liệu là con mắm sặt trộn với lượng thính phù hợp, đem nấu thật lâu cho rã nước thịt, đến khi chỉ còn xương thì lọc lấy phần nước dùng. Người nấu bún lâu năm thường chuộng cá sặt vào mùa mưa, cá béo thịt lại không hôi cỏ, nấu nước lèo “hết sẩy”.

Dân sành ăn luôn trao điểm mười chất lượng cho mắm cá sặt ở Bạc Liêu và Cà Mau vì mắm cá ở đây trộn thính nên thơm phức, lại vừa phải chứ không ngọt gắt như một số tỉnh. Nguyên liệu đi kèm là cá, tôm mà phải là cá lóc đồng tươi sống làm sạch luộc nguyên con, bỏ xương lấy thịt, tôm đất tươi còn nhảy cũng luộc rồi lột vỏ. Hỗn hợp nước luộc cá, luộc tôm được cho vào nồi mắm, thêm nước dừa xiêm mới có vị ngọt đậm đà. Sả làm nên vị thơm thanh dịu cho nước lèo, tước bỏ lá cũ, rửa sạch, đập dập phần thân, cuộn thành bó cho vào nồi nước. Nêm nếm gia vị cho vừa ăn, nước dùng không được mặn quá dù vẫn phải dậy mùi mắm, lại có vị ngọt của nước cá và tôm.

Bún nước lèo ăn kèm giá, hẹ, rau muống bào, rau chuối, rau quế, rau thơm, chanh, ớt bằm để lên một đĩa lớn. Rót sẵn một chén nước mắm ớt để người ăn nêm thêm nếu thích. Cho giá, hẹ, rau muống bào vào tô. Để bên trên hai khoanh bún gạo rồi nhúng qua nước sôi riêng, sau đó chan nước lèo đang sôi vào. Gắp thêm mấy lát cá, một ít tép đất để lên, ngắt rau thơm và rau quế cho vào, vắt lát chanh và rải thêm ít ớt..., là bạn có một tô bún nước lèo đậm đà, nóng sốt. Ớt ăn với bún nước lèo phải là loại ớt hiểm, trái nhỏ, cay xé.

Dân phượt truyền tai nhau đến Bạc Liêu nhớ ghé quán bún “bà Quý” đường Võ Thị Sáu “ngon nhứt xứ Bạc Liêu”. Quán nhỏ, bàn ghế kê đơn sơ, lại chẳng đề biển hiệu mà lúc nào cũng tấp nập khách. Nhận tô bún nóng hổi từ tay chủ quán kèm nụ cười chân chất của người miền Tây khiến khách càng nôn nóng muốn thưởng thức. Mùi mắm thanh nồng xộc vào mũi trước tiên quá đỗi quyến rũ, húp trước muỗng nước bún đậm đà mùi mắm mà lại vừa miệng vô cùng. Sợi bún dai hòa với rau sống giòn ngon đến lạ, ăn một tô đến no căng mà cứ thòm thèm hoài.

Người có ý định ghé thăm xứ Công tử Bạc Liêu đều được dặn “nhớ ghé thăm nhà nghệ sĩ Cao Văn Lầu để biết nơi khai sinh bản Dạ cổ hoài lang trứ danh và ăn bún nước lèo”.

Bánh tằm Cà Mau, món ăn dễ ghiền

Cà Mau không chỉ nức tiếng với nghề dệt chiếu đã đi vào câu vọng cổ, mà còn thu hút bởi món bánh tằm xíu mại hay cà ri, vừa lạ vừa ngon.

Nếu có dịp ghé vào Cà Mau, bạn đừng quên thưởng thức các món ăn đặc sản của vùng đất cực Nam của Tổ quốc. Chỉ cần một lần thử món bánh tầm xíu mại thơm cay hay đĩa bánh hấp điểm tâm buổi sáng cũng để bạn nhung nhớ khôn nguôi về mảnh đất này.

Bánh tằm hay còn gọi bánh tầm, cầu kỳ từ khâu làm bột đến chế biến nước sốt và xíu mại. Sợi bánh tằm nhìn giống sợi bún bò hay bánh canh nhưng lớn hơn một chút và khác về chất liệu. Để làm nên sợi bánh thơm ngon người Cà Mau lấy gạo xay thành bột, rồi hòa với nước mà đem hồ trên lửa liu riu. Khi hồ đã nguội thì rắc bột khô trên cái mâm lớn và se thành từng sợi. Những sợi bánh trắng mập mạp trên mâm như những chú tằm nằm ngủ sẽ được đem vào xửng hấp chín.

Nước sốt bánh tằm cũng rất đặc biệt, cay và thơm mùi cà ri, và luôn được đun riu riu trên bếp cho nóng. Món bánh tằm được chuộng nhất xứ phải kể đến là xíu mại, thường dùng cá hoặc thịt bằm nhuyễn, ướp gia vị thật vừa miệng rồi hấp qua. Khi ăn cho bánh tằm ra đĩa, đặc biệt sợi bánh gỡ riêng, không dính bết vào nhau, sau đó cho rau sống và xíu mại lên trên, người bán lấy muỗng chan nước sốt cà ri nóng lên làm bánh thấm vị cay thơm. Bánh tằm ngon nhất khi ăn kèm rau giá đậu xanh, ngò, xà lách, vắt thêm chút tắc thơm giúp đĩa bánh có vị thơm bùi.

Dạo một vòng Cà Mau sẽ thấy bánh tằm xuất hiện khiêm tốn ở các quán nhỏ hè phố thay vì trong các thực đơn nhà hàng. Món ăn này dân dã chân chất nhưng lại có sức thu hút đặc biệt ngang tầm một thứ đặc sản độc đáo.

Nơi có hàng ăn đông khách nhất có thể kể đến là quán bánh tằm trên đường Lê Lợi, đường Nguyễn Hữu Lễ phường 2 hay quán ăn sáng ở đường Quang Trung, đường Lưu Tấn Tài ở phường 5, thành phố Cà Mau… Nếu may mắn bạn sẽ được “thổ địa” chỉ đến một quán ăn rất có cá tính chỉ chuyên bán bánh tằm cà ri cay gà nằm trong con hẻm khuất nhưng rất chiều ý thực khách.

Quán nhỏ nhưng món bánh tằm ngon và vị nước sốt cay xè thiệt đúng điệu. Bạn có thể đến gõ cửa bất cứ lúc nào chủ quán cũng niềm nở phục vụ bánh tằm cho bạn. Miếng ăn ngon thì được nhớ rất lâu, nên dù có đi xa thì thực khách vẫn cất công tìm tới.

Bánh tằm bình dị như tình người vùng miền sông nước, chẳng cần quán lớn, biển hiệu phô trương mà cứ níu bước chân người.

Các món ăn đặc biệt của vùng U Minh

Về U Minh, không chỉ được hòa mình vào một vùng sông nước thiên nhiên rộng lớn, du khách còn có cơ hội thưởng thức nhiều món ẩm thực lạ miệng và dân dã.

Thật dễ dàng để du khách tìm ra những thực phẩm thiên nhiên nơi đất mũi xa xôi. Những buổi chiều rảnh rỗi, mọi người chỉ cần rủ nhau ra sông hoặc lên rừng, khi về là đã có ngay món cá nướng, ốc luộc hay cháo rùa, chuột quay... Thiên nhiên ưu đãi cho U Minh nguồn sinh vật, thực vật khá lớn. Vì thế, người dân nơi đây đã tận dụng những gì sẵn có để sáng tạo ra các món ăn mang hương vị đặc trưng của vùng đất này.

Nem mắm

Đây là món ăn chế biến từ mắm cá lóc trộn với thịt heo luộc xắt mỏng, đu đủ gần chín, ớt, riềng, thính, đường và muối. Thời gian ủ để nem chua khoảng 3-5 ngày. Nem mắm thường được làm vào các dịp lễ, Tết. Sau này, món nem còn được truyền đến các vùng khác như Đồng Tháp, Tiền Giang, Cần Thơ... Cùng nhiều kỹ thuật chế biến tiên tiến, nem mắm đã trở thành đặc sản ở những vùng đó.

Tả pí lù

Tả pí lù gồm rau sống, bún, cá hoặc thịt heo thái mỏng, thường được ăn vào những ngày mưa lâm râm, gia đình quây quần ấm áp bên nồi nước xương cá hầm bốc khói nghi ngút

Tên gọi “tả pí lù” có nguồn gốc từ người Hoa. Đây là món gần giống như lẩu thập cẩm. Thành phần chính là các loại cá thái mỏng nhưng ngon nhất là nấu cùng cá sặc bướm. Cá chỉ lấy phần thịt ở hai bền sườn, đem tẩm ướp gia vị. Nguyên liệu này sau đó nhúng tái vào nồi nước lẩu nấu bằng xương cá và nước dừa tươi. Dùng bánh tráng để cuốn cá cùng nhiều loại rau sống, đậu phộng rang, cơm dừa nạo, bún chấm với nước mắm trong. Đây là món ăn ưa thích của người dân vùng U Minh vào mùa nước lớn, cá nhiều, mọi người có thời gian nghỉ ngơi, bày biện ăn uống, nhậu nhẹt.

Huyết trúc hay còn gọ​i là huyết tê tê

Loài Trúc (tê tê) trước đây sinh sống ở rừng U Minh rất nhiều. Máu trúc có dược tính bổ nên khi làm thịt, người ta thường cắt cổ chúng lấy huyết. Cách phổ biến nhất là đổ rượu vào phần huyết tươi nóng rồi uống liền. Người dân U Minh xưa có một loại men lá rừng thay cho rượu. Viên men để trong một túi vải nhỏ, bỏ vào huyết trúc thì sôi lên. Sau đó họ lấy viên men ra, vớt bỏ hồi huyết và uống.

Mắm chuột và khô chuột

Mắm chuột được chế biến giống như làm mắm cá đồng nhưng ngoài muối, thính còn thêm đường. Món này không ăn sống mà phải chưng hoặc chiên lên. Còn khô chuột được tẩm muối và sả băm đem phơi nắng cho thật khô, nhưng cũng chỉ có thể để dành khoảng 10-15 ngày vì dễ bị mốc và hôi do nhiều mỡ. Đây là hai món ăn đặc trưng mà chỉ vùng U Minh mới có.

Bánh xèo nhân bồn bồn

Bành xèo là món ăn phổ biến ở Nam Bộ, tùy vào cách chế biến mà nó mang những hương vị riêng của từng vùng, miền. Riêng ở U Minh, nhân bánh có thêm bồn bồn chẻ nhỏ, thịt gà (vịt), ếch nhái hay chuột băm. Rau ăn kèm gồm thơm, cải xanh và các loại lá cây khác như ổi, đọt cây sao nhái...

Ong mật non nấu chè

Nguyên liệu chính của món này gồm xác ong non, hạt đậu xanh, mộc nhĩ, bột năng và mật ong. Món chè có vị thơm thanh mát của hương bông tràm do ong hút mật, mùi vị khác hẳn so với các loại chè nấu bằng đường mía.

Món ăn chế biến từ tóp mỡ

Mỡ heo sau khi thắng hết, phần còn lại là tóp. Tóp mỡ thường được xào chung với rau, kho thịt hoặc kho khô với nước mắm. Nguyên liệu này còn được người dân U Minh ngào đường, gần như thành một món mứt rất lạ miệng, dùng cùng trà hoặc ăn chơi. Món này rất khó ăn với những ai mới thưởng thức lần đầu bởi cảm giác béo ngầy ngậy và rất ngọt.

Cá kèo, đặc sản Cà Mau

Không phải cao lương mỹ vị nhưng khi kho cùng với lá giang hay ngót, cá kèo trở thành món ăn đặc trưng để nhớ về đất Mũi.

Cá kèo sinh sản và phát triển ở vùng nước mặn. Vào mùa mưa, nhất là lúc con nước rong, khi những hang ổ trú ngụ của cá kèo bị chìm sâu dưới nước, chúng phải thiên di theo dòng chảy nổi lềnh bềnh trên các kênh rạch, trông từ xa giống như những trái mù u.

Cá kèo kho lá giang là sự kết hợp giản đơn nhưng ngon miệng giữa lá rừng và đặc sản sông nước.

Lợi dụng lúc này, người dân thường dùng lưới để đánh bắt. Cá kèo thịt mềm, béo ngọt, thơm ngon, mật cá đăng đắng đặc trưng, ăn riết là “ghiền”, và đây được xem như đặc sản của Cà Mau.

Cá kèo chế biến món ăn nào cũng ngon và được các bà nội trợ miền Tây ưa thích như: cá kèo kho khô, kho dưa cải, kho mẳn (kho ngót), kho lá giang… Trong đó, có hai món được nhiều du khách đặc biệt chú ý là cá kèo kho lá giang và cá kèo kho ngót.

Giang là loại dây leo hoang dại mọc nhiều nơi rừng núi, nhất là miệt Tri Tôn (An Giang), và hiện nay các nhà vườn ở Cần Thơ cũng trồng để bán. Lá giang màu xanh, dạng hình quả tim, vị chua thanh, hậu ngọt. Theo y học dân gian, lá giang có tính mát, thanh nhiệt, tiêu viêm, sát khuẩn…

Chế biến món này rất dễ dàng và nhanh gọn, nhưng phải tinh tế trong khâu nêm nếm để sao cho vừa miệng mà nước cá không quá chua. Trước hết, cho cá kèo tươi, còn nhảy vào rổ, xé nhỏ lá chuối tươi cho vào, và dùng tay chà xát cá, xả nước lạnh vài lần cho sạch nhớt.

Lấy dao bén cắt bỏ phần miệng và đuôi cá nhưng không mổ bụng bỏ ruột vì mật cá đăng đắng, là phần ngon nhất của cá kèo. Nhớ đừng dùng muối chà xát cũng như cắt cá ra làm đôi khi chế biến, cá sẽ cứng mất ngon. Kế đến, lá giang tuốt lấy những lá vừa ăn, rửa sạch, để ráo. Bắc nồi lên bếp, phi mỡ hành, tỏi thơm, đổ nước lạnh cùng gia vị mắm, đường, bột ngọt cho vừa khẩu vị, nấu sôi.

Vò lá giang cùng với cá kèo cho vào nồi. Chờ nước trong nồi sôi bùng lên, lá giang ngả màu nâu sậm. Nêm nếm lần cuối và nhắc xuống ngay, múc ra dĩa. Nhớ thêm ngò gai (xắt nhuyễn), một ít tiêu xay cùng vài lát ớt chín cho có mùi thơm và màu sắc hấp dẫn, thế là xong!

Món cá kèo kho ngót cũng chế biến rất dễ dàng và nhanh gọn. Sau khi sơ chế cá, cà chua xắt miếng, xoài xanh bằm sợi để sẵn ra dĩa. Bắc nước đun sôi, thả cá vào chừng vài phút sau cá chín cho cà chua xắt miếng vào.

Nêm nếm gia vị gồm nước mắm, bột ngọt cho vừa khẩu vị, bắc xuống. Khi múc ra tô, cho một ít hành lá xắt khúc và một ít rau mùi vào cho có mùi thơm. Khi thưởng thức nhớ cho xoài bằm vào tô và chuẩn bị chén nước mắm ngon nguyên chất cùng vài trái ớt chín là xong.

Nếu có dịp về đồng bằng sông Cửu Long, bạn hãy vào quán khám phá món cá kèo kho lá giang hoặc món cá kèo kho ngót. Gắp con cá kèo cặp với lá giang chấm một ít nước mắm đưa lên miệng nhai chậm rãi, để cảm nhận vị ngọt, béo của thịt, đăng đắng thơm ngon của mật cá, hòa lẫn vị dai dai, chua chua, giòn giòn đặc trưng của lá giang. Và miếng cơm nóng gạo mới dẻo thơm có chan một muỗng nước canh vào nữa, bạn sẽ luyến nhớ mãi món ăn dân dã nơi quê hương miền Tây.